بوم
پايه دوازدهم
كلاس هاي چندپايه
معرفي كتاب
همايش ها
مقاله ها
 
 
 
اهميت و جايگاه آموزش و پرورش از ديدگاه امام خميني (ره)

محقق و نگارنده: ليدا كاكيا - متخصص تعليم و تربيت

جهان آفرينش بر پايه علم و حكمت بنا شده است و اين همان علم و حكمت الهي است كه در تحقق كل هستي و طبيعت و آفرينش انسان متجلي و سبب ايجاد نظامي هماهنگ و هدفمند شده است.
انسان به عنوان نقطه دايره هستي خليفه الهي در پي كشف اين نظام هدفمند و تدوين قانونمنديهاي آن در خود و ساير پديده‌ها است. مهمترين پديده، خود انسان و تحقيق در مورد انسان و كشف استعدادهاي او به عبارتي آغاز ورود انسان به قدرت شناخت جهان هستي است.
نتيجه شناخت و كشف روابط پديده‌ها بنا به آيه شريفه او (سغرلكم الشمس والقمر...) (ابراهيم/33) تسلط و بهره‌گيري انسان از طبيعت مي‌باشد كه نتيجه آن بهره‌مندي بيشتر از مواهب الهي است.
از ديدگاه تعليم و تربيت امروز، شناخت و كشف روابط پديده‌ها به ويژه در زمينه رفتار آدمي به منظور سازگاري هر چه بيشتر‌‌‌‌‌‌انسان با محيط مي‌باشد، روانشناسان‌‌‌‌معتقدند در صورت تامين نيازهاي بدني، رواني و عاطفي، انسان خوشبخت‌ و موفق و سعادتمند خواهد شد. اما براي درك وصول به جريان حقيقت الهيه و تربيت انسان كامل و رسيدن به لقاي پروردگار كه غايت تربيت اسلامي و سعادت حقيقي است، نياز به وحي و تدبر و بهره‌گيري از آن را داريم.
با مطالعه و بهره‌گيري از سيره پيامبران - صلي‌الله عليهم اجمعين - و ائمه معصومين - عليهم السلام - كه به فرمايش قرآن كريم الگوي حسنه مي‌باشند و سعادت دنيا و آخرت فراهم خواهد شد كه البته سيره پيامبران، به ويژه خاتم ايشان مخالفتي با كارهاي علمي و تحقيقي و ثمرات عاقلانه آنها ندارد. با اين توصيف اهميت و جايگاه تعليم و تربيت اسلامي و ضرورت تربيت انسان روشن مي‌شود. در اين عصر حضرت امام خميني (ره) اين وارث به حق انبيا و اولياء عليهم السلام با استفاده از نفحات جان بخش تعليم و تربيت اسلامي خواست با دم‌‌‌مسيحايي خود انسان رنجور و خسته از جهل و ستم قدرتها را رها ساخته و آنها را حياتي دوباره بخشد و جان تشنه آنان را سيراب كند و آنان را متوجه تعليم و تربيت حقيقي بنمايد. حضرتش در كلام و نوشته و عمل يكسان بود و تجلي ايمان او به عنوان يك مومن واقعي در اين راز و رمزها مي‌باشد.‌
هدف اين مقاله بيان اختصار رهنمودهاي آن امام همام پيرامون اهميت و جايگاه و عوامل موثر بر تعليم و تربيت است كه نشات گرفته از انديشه اسلام ناب محمدي (ص) است.
چكيده‌اي از نظرات حضرت امام (ره) پيرامون اهميت و جايگاه و عوامل مؤثر بر تعليم و تربيت‌
رجاي واثق داريم تبيين آرا و انديشه‌ها و عملكردهاي آن سالك فرزانه كه خود سالها طي طريق كرده و محبوب دلها شده بود و پيروي از آنها موجب فلاح و سعادت دنيا و آخرت خواهد بود كه اين رستگاري زمينه‌ساز نزول بركات بيشتر و اميد و پيروزي براي مسلمانان و آزادانديشان سراسر جهان مي‌باشد.
حال به اختصار چكيده‌اي از نظرات آن معلم بزرگ و امام عارفان را پيرامون اهميت‌‌‌‌و جايگاه و عوامل موثر بر تعليم و تربيت برشماريم به نكات زير مي‌توان اشاره نمود.
1) از ديدگاه حضرت امام خميني (ره)، اسلام، قرآن، انبيا و ائمه عليهم‌السلام همگي در تربيت انسان نقش مهمي دارند.
به طور مثال قرآن كتاب تربيت و انسان‌سازي است. اسلام و مكتب توحيدي مي‌تواند انسان را در همه ابعاد وجوديش تربيت كند. در تييد فرمايشات حضرت امام با نگاهي به وضعيت اجتماعي اكثر جوامع و به خصوص اروپاي صنعت موج افزايش‌‌‌‌مشكلات فرهنگي، اجتماعي و احساس عدم هويت واقعي و خلا معنويت را شاهديم.
حتي زندگي مرفه اروپايي و آزاديهاي موجود نتوانسته است آرامش واقعي را به آنان عرضه كند. از اين رو در سالهاي اخير مردم و علي‌الخصوص زنان براي كسب آرامش و رهايي از آلودگيهاي اخلاقي و حفظ خود و رسيدن به سعادت واقعي رويكردهايي به طرف دين و زندگي ديني و معنويت داشته‌اند به خصوص گرايش به اسلام عزيز رو به فزوني است.
2) يكي از عوامل بسيار مهم كه تاكنون كمتر موردنظر انديشمندان بوده است و حضرت امام خميني (ره) آن را مطرح كرده‌اند تاثير اراده و عنايات الهي بر تحول و تربيت انسان است.
ايشان انديشمندان، فيلسوفان، جامعه‌شناسان و انسان‌يابان را به حل اين معما دعوت مي‌كند كه چگونه عليرغم آن عفونت رژيم ستم‌شاهي كه تنها يك گوشه از آن مي‌توانست جوانان و مردم را به تباهي بكشد، جوانان با كسب معرفت‌الله و عشق به لقاي پروردگار با تربيت نفوس، جان نثار اسلام شده و متحول شدند.
نهايتا ايشان سئوال مي‌كنند آيا با صرف سال‌هاي طولاني و با مربيان مهذب امكان چنين تربيت الهي وجود داشت؟ و پاسخ مي‌دهند كه جز اينكه دست غيبي و دستگيري الهي و تصرف ربوبي در كار بوده است.
3) حضرت امام خميني (ره) پيرامون اهميت تعليم و تربيت بارها به اين موضوع اشاره دارند كه گرفتاري همه ما براي اين است كه تزكيه و تربيت نشده‌ايم.
اشتغال به تهذيب نفس و تصفيه اخلاق را از بزرگترين مهمات و واجب واجبات عقليه مي‌دانند. در اهميت تربيت همين بس كه ايشان غايت بعثت انبيا را تعليم و تربيت انسانها گفته‌اند.
4) در زمينه جايگاه علم و آموزش حضرت امام (ره) نقش علم را تامين سعادت دنيا و آخرت دانسته و سفارش مي‌كنند آموزش را بايد به خدمت تربيت گرفت.
اما به اين نكته توجه شود كه ايشان علم و آموزشي را سفارش مي‌كنند كه جهت‌دار باشد و جهت آن اسم رب و توجه به خدا باشد.
5) اگر چه كار انبيا كه در اصل تربيت مردم بوده است، معهذا حضرت امام (ره) تاكيد دارند كه ايجاد استقامت در كارها و جنبه‌هاي عملي زندگي، تربيت نيروهاي متعهد و متخصص براي استقلال و شكوفايي كشورها نيز از محورهاي اساسي برنامه‌هاي انبيا بوده است.
6) حضرت امام (ره) با اعتقاد به تاثير و‌‌‌‌‌انتقال خصوصيات اخلاقي و... پدر و مادر به فرزندان از طريق ارثي، توصيه‌ها و رهنمودهايي پيرامون رعايت آداب ازدواج‌‌‌‌‌‌از مرحله انتخاب همسر (حتي قبل از آن، يعني توجه به محيط و شرايط ديني،‌‌‌‌‌اخلاقي و تربيتي همسر) تا مرحله تشكيل نطفه و آداب دوران بارداري و تولد دارند.
حضرتش در پاسخ و رد نظر محقق خراساني در مورد اشكالي كه به حديث <السعيد سعيد في بطن امه والشقي شقي في بطن امه> مي‌كنند، ضمن اثبات تربيت‌پذيري انسان با بيان تفاوتهاي آدمي در شخصيت و اخلاق و... نقش روزي حلال و حرام، شيردادن زن مومنه و غيرمومنه، آميزش‌‌‌‌‌حلال و حرام و عوامل ديگر را در تكوين شخصيت انسان، علت اين تفاوتها مي‌دانند.
همين طور، خصوصيت‌هاي اخلاقي پدر و مادر را از جمله علت‌هاي تفاوت آدمي برمي‌شمارند.‌
7‌) يكي از موضوعات مهم تعليم و تربيت را كه از فرمايشات حضرت امام (ره) مي‌توان فهميد موضوع تعامل يا تاثير متقابل رفتارها در يكديگر و يا رفتارها و انديشه‌ها با يكديگر مي‌باشد.
مثلاً اعتقاد به توحيد را موجب تربيت مي‌دانند و بالعكس مطرح مي‌كنند كه با تعليم و تربيت اسلامي و تهذيب نفس نيز مي‌توان به توحيد رسيد.
8) اكثر روانشناسان محيط را يكي از عوامل موثر بر تعليم و تربيت مي‌دانند و بعضي (محيط‌گرايان) به تاثير مطلق محيط بر جريان تعليم و تربيت قائل هستند. حضرت امام (س) تاثير عناصر محيطي چون فرهنگ، حكومت، خانواده، مدرسه و... را در تربيت صحيح و غلط انسان موردتوجه قرار داده و معتقدند محيط سالم و صحيح اسلامي مدرسه، دانشگاه و حوزه‌ها براي جامعه و استقلال كشور و شكوفايي آن بسيار مهم مي‌باشد.
اينك مقاله را با اين سخن گوهر بار و عارفانه آن پير مراد و انسان كامل به آخر مي‌بريم كه فرمودند:
<عالم محضر خداست، در محضر خدا معصيت نكنيد> (صحيفه نور، ج 13، 7/10/59) حضرتش در حقيقت تاثير اين انديشه توحيدي را مطرح مي‌كنند كه با چنين نگرشي به عنوان جزئي از اين كثرت، وجود خود را بايد در محضر دوست بدانيم و ذوب در او شويم آنگاه ديگر در چنين محيط و فضايي معصيت نيست زيرا كه خداوند سبحان را با آن جمال و زيبايي حاضر و ناظر مي‌دانيم.
منابع مورد استفاده‌
1‌) باده عشق، امام خميني (س)، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (س)، چاپ اول، 1368 (ش).
2) شرح دعاء‌السحر، امام خميني (س) موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (س)، چاپ اول، 1374 (ش).
3) كشف‌الاسرار، امام‌ خميني (س)، انتشارات مصطفوي، قم 1384.
4) سبوي عشق، امام خميني (س)، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (س)، چاپ سوم، بهار 1371.
5) صحيفه نور، امام خميني، (س)، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چاپ اول.
6) فراهاني، مجتبي، تعليم و تربيت از ديدگاه امام خميني (س)، تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني،1378.

منبع: روزنامه اطلاعات

دفعات بازديد: 1968
تعداد بازديدكنندگان: 1920