بوم
پايه دوازدهم
كلاس هاي چندپايه
معرفي كتاب
همايش ها
مقاله ها
 
 
 
چگونه برای كودكانمان كتاب برگزينيم
نويسنده: محمدهادی محمدی

آسیب‌شناسی ادبیات كودكان در ایران نشان می‌دهد كه بیش‌تر خانواده‌های ایرانی ادبیات كودكان و كاركردهای آن را نمی‌شناسند و بنابراین در هنگام گزینش كتاب برای كودكان گاهی به بدترین انتخاب‌ها دست می‌زنند كه خود سبب بیزاری كودك از كتاب می‌شود.

 به راستی ما چگونه می‌توانیم برای كودك خود یا گروهی از كودكان كتاب مناسب انتخاب كنیم؟

- شما هنگامی می‌توانید كتاب مناسب برای کودكان برگزینید كه ادبیات كودكان را بشناسید.

یكی از محورهای رشدنیافتگی ادبیات كودكان در ایران به عدم شناخت این پدیده از سوی خانواده‌ها به‌ویژه پدران و مادران برمی‌گردد. خانواده ایرانی نه ادبیات كودكان را می‌شناسد و نه به كارسازی این پدیده در رشد شخصیت كودك آگاه است. به همین سبب است كه بارها این و آن گفته‌اند كه مادر یا پدر ایرانی به آسودگی شكلات هزار تومانی را برای كودك خود می‌خرد، اما در برابر خرید كتاب از خود ایستادگی نشان می‌دهد و تلاش می‌كند كه در برابر درخواست خرید كتاب از سوی فرزندان بایستد. هنگامی كه هم رضایت به خرید كتاب می‌دهد یا آن را به كتابفروش می‌سپارد و از او می‌خواهد كه كتاب مناسبی برای كودكش معرفی كند كه كتابفروش‌های ما نیز كمتر این مقوله را به درستی می‌شناسند. یا این كه در برابر كیوسك‌های روزنامه‌فروشی برپایه نقش و رنگ كتاب، به‌طور شانسی كتابی برای كودك خود انتخاب می‌كند. این پدیده برآمده از چه پیش‌زمینه‌هایی است؟ چرا پدر و مادر ایرانی در برابر شناخت ادبیات كودك از از خود ایستایی نشان می‌دهد؟

در گستره چند نسل گذشته كه به دوران پس از مشروطیت می‌رسد، ذهن پدر و مادر ایرانی گرفتار بین سنت و نوگرایی شده است. پدر و مادر ایرانی اگر از طبقه میانه و به‌ویژه دانش‌آموختگان دانشگاهی باشد، پیوسته خواسته است كه از الگوهای رفتاری غرب پیروی كند تا خود را انسانی این روزگاری نمایش دهد. اگر شما به خانه یكی از همین خانواده‌ها سربزنید، از جنبه افزارهای زیستی هیچ تفاوتی با همین خانواده در آلمان یا اروپا نمی بینید. برای نمونه اگر ماكروفر آخرین دستاورد فناوری غربی برای آشپزخانه امروزی است، خانواده ایرانی همپای خانواده غربی آن را فراهم آورده است. این پدیده را بگیرید و در همه زمینه‌های زیستی آن را بسنجید. اما اكنون زاویه دید خود را جابه‌جا كنید. به كتابخانه همین خانواده‌ها نگاهی بیندازید. در آن چه می‌بینید؟ گونه‌بندی یك كتابخانه از نگاه یك كارشناس ، به سادگی اندرونه ذهنی صاحب آن كتابخانه را نشان می‌دهد. كتابخانه خانواده‌های طبقه‌های میانی در ایران كه باید پرچمدار دگرگونی‌های اجتماعی باشند، بسیار كمبود دارد. در یك كتابخانه كه از آن یك خانم یا آقای پزشك است، شما به جز كتاب‌های تخصصی وابسته به رشته آن‌ها چه می‌بینید؟ جز چند كتاب دینی، چند دیوان شعر و شاید هم اندكی كتاب‌های تاریخی از نوع كتاب‌های ذبیح‌الله منصوری كه سنگین و تحلیلی نیست و بیش‌تر داستانی و تخیلی است و گروهی كتاب‌ها با عنوان‌های پراكنده مانند آشپزی ایرانی و غیرایرانی چه می‌بینید؟ هنگامی كه به دنبال این هستید كه از چیدمان كتاب‌های یك كتابخانه در خانواده میانه ایرانی، روش ذهنی آن‌ها را پیدا كنید، با مشكل روبرو می‌شوید. در یك كلام، ذهن خانواده‌های طبقه میانه در ایران درباره موضوع‌های اجتماعی روشمند نیست. چون ذهن خانواده‌های میانی كه در جهان امروز بیشترین خوانندگان متن‌های اجتماعی هستند، در ایران یا كشورهای همسایه  ایران به خواندن روشمند خو نگرفته است.

- بنابراین اگر می‌خواهید به گونه‌ای روشمند برای كودكتان كتاب برگزینید، ابتدا به كتابخانه‌ای كه در خانواده دارید، سروسامان دهید

این موضوع به شما كمك میكند كه از این پس، هنگامی كه می‌خواهید برای كودك خود كتاب تهیه كنید، آگاه باشید كه در نهایت شما دارید یك كتابخانه خانگی برای كودك خود می‌سازید و كتاب‌های این كتابخانه باید مناسب ظرفیت‌های شناختی و علائق كودك‌تان باشد. 

- كتابخانه‌ای كه به گونه‌ای روشمند تهیه شده باشد، در نهایت ذهن كودك را با روش‌شناسی تفكر آشنا می‌كند و این در زندگی اكنون و آینده‌ي او تاثیر بسزایی دارد.

آیا شما می‌دانید كه گره‌ها و نابسامانی‌های اجتماعی هنگامی بسامان می‌شوند كه شما در جایگاه یك شهروند اندیشه‌ي روشمند داشته باشید؟  اندیشه‌ي روشمند به شما و كودكتان می آموزد كه برای حل مشكلات اجتماعی و خانوادگی روش‌ها و افزارهایی موثرتر به كار ببرید. این موضوع ممكن نمی‌شود، مگر این كه همه‌ي ما به گونه‌ای روشمند مطالعه كنیم. كودكی كه به‌صورت پراكنده و بی‌هدف تنها به قصد سرگرمی كتاب می‌خواند هیچ‌گاه نمی‌تواند با تفكر انتقادی و روشمند آشنا شود. پس در گزینش كتاب برای كودك همواره باید:

- بین كتاب‌هایی كه كاركرد سرگرمی دارند با كتاب‌هایی كه مفاهیم اجتماعی و فرهنگی را در بافتی زیبایی‌شناسانه به كودك می‌آموزاند، تعادل برقرار كرد.

اگر شما می‌خواهید برای كودك خود كتاب تهیه كنید، به یاد داشته باشید كه بیش‌تر كیوسك‌های روزنامه‌فروشی كتاب‌های بازاری را ارائه می‌دهند كه در نهایت تنها می توانند چند دقیقه‌ای كودك شما را سرگرم كنند. این‌گونه كتاب‌ها نه به كودك، روش‌های تفكر را می‌ آموزند و نه مفاهیم انسانی و اجتماعی را به او منتقل می‌كنند. یك كتاب خوب باید در همین حال كه كودك را سرگرم می‌كند مفاهیمی مانند پاسداری از محیط زیست یا همزیستی و مدارا با دیگران را به او بیاموزاند.

پدر و مادری كه  روشمند كتاب نمی‌خوانند و كودك خود را نیز با كتاب روشمند آشنا نمی‌كنند فضا را برای رواج كتاب‌های كودك بازاری فراهم می‌كنند. هرگز با خود اندیشیده‌اید كه چرا كتاب‌های كارتونی چنین به فراوانی در كیوسك‌های مطبوعاتی به فروش می‌رسد و شوربختانه بیشترین مشتریان این كتاب‌ها خانواده‌های طبقه میانی جامعه ما هستند. مادر یا پدر در حالی كه بسیار شتاب دارد، هنگام خرید روزنامه، سیگار یا آدامس، اگر بچه‌ای همراه خود داشته باشد و او هم هوس كتاب كند، كتابی هم از روی پیشخوان برمی‌دارد. چنین پدر و مادری هنگامی كه به كتابفروشی سر می‌زنند، بدترین كتاب‌ها را برای كودك و نوجوان خود برمی گزینند. اگر از كتابفروش هم كمك بخواهند در بیش‌تر موارد كتابفروش نمی‌تواند به آن‌ها كمك كند، چون او هم خود روشمند نمی‌اندیشد.

نكته مهم دیگر در گزینش روشمند كتاب برای كودك درك ظرفیت‌های شناختی اوست.

- ذهن هر كودكی گنجایش خاصی دارد. برای گزینش كتاب باید گنجایش های ذهنی كودك را در نظر گرفت.

 كودك پیش دبستان با كودك سال های پایان دبستان دو دنیای متفاوت دارند. بسیار رخ می دهد كه پدر و مادری برای كودك پیش دبستان كتابی می خرد كه فراتر از ظرفیت های شناختی اوست و بیش تر مناسب كودك سال های دبستان است و برعكس آن نیز دیده می شود. گاهی ما برای یك نوجوان كتابی را برمی گزینیم كه سبب فرار او از كتابخوانی می شود. زیرا سادگی متن و مفاهیم ارائه شده در آن او را از خواندن بیزار می كند. در این وضعیت نیز تنها گزینش آگاهانه و روشمند كتاب به یاری خانواده می شتابد.

پدران و مادران باید به این باور برسند كه ادبیات كودكان سودمندی های بسیاری برای كودك آن ها دارد. پدران و مادران ! باور كنید كه خواندن ادبیات به كودك شما كمك های فراوانی می كند. نخستین آن آشنایی با تجربه هایی است كه كودك از هیچ راه دیگری جز كتاب نمی تواند با آن آشنا شود. هنگامی كه كودك شما داستانی در باره قطب شمال می خواند، نه تنها با طبیعت آنجا آشنا می شود، رفتارها و سنت های آن ها را می شناسد، بلكه خودآگاه یا ناخودآگاه به سنجش بین طبیعت و رفتارهای جامعه خود با آنجا می پردازد. این سنجش بنیان های استدلال عقلی را در ذهن او افزایش می دهد. او را كودكی سنجشگر بار می آورد. و مهم تر از آن كودك شما را از دنیای كوچك پیرامونش جدا می كند و به سرزمین های شگفت آور تخیل می كشاند.

- گزینش روشمند كتاب، دروازه های تخیل را به روی كودك شما باز می كند

 اگر شما به گونه ای روشمند برای كودكان كتاب تهیه كنید، نسبت بین دنیای تخیلی و واقعی را در نظر خواهید گرفت. به همان اندازه كه برای كودك داستان های فانتزی برمی گزینید، داستان های واقعی نیز انتخاب كنید.

 اگر می خواهید كه این زنجیره كتاب گریزی در جامعه ما شكسته شود، باید كه برای كودك خود كارشناسانه كتاب برگزینید. و چون رسیدن به كارشناسی آسان نیست، پس باید به این نكته توجه كنید كه در جهان امروز كار كتاب كودك كاری پیچیده و دانشورانه است، و در این زمینه نیز كارشناسانی وجود دارند. نخستین و ساده ترین كار این است كه به فهرست های برگزیده كه بنیادها و سازمان ها و انجمن های دوستدار كتاب كودك منتشر می كنند، برگردید و بر پایه روش های كارشناسی كه آن ها ارائه می دهند، برای كودك خود كتاب برگزینید. اگر برای همه این چیزها كه گفته شد، ‌وقت كافی ندارید،‌ كوشش كنید كه با كارشناسان ادبیات كودكان و كسانی كه این مقوله را می شناسند گفت و گو كنید و از آن ها راهنمایی بخواهید. ما پایگاه كتابك را به همین منظور راه انداخته ایم. امید كه پایگاه ترویج بتواند در این زمینه به شما كمك كند.

منبع: كتابك

دفعات بازديد: 1868
تعداد بازديدكنندگان: 1829