بوم
پايه دوازدهم
كلاس هاي چندپايه
معرفي كتاب
همايش ها
مقاله ها
 
 
 
بهره گيري از رايانه در آموزش زبان
نويسنده: جواد مقدم

استفاده از رايانه، در آموزش علوم مختلف از آن جهت قابل توجيه و بررسي است كه مركزيت و اختيار فعاليت ها، به فراگير سپرده مي شود. در يك برنامه آموزشي رايانه اي، فراگير با به كارگيري امكانات بسيار وسيع، مي تواند روش يادگيري، سيستم يادگيري، ميزان و اهداف يادگيري را با توجه به نيازهاي فردي، جمعي، اجتماعي و فرهنگي خويش، تنظيم نموده و به هماهنگي هاي لازم بپردازد. در واقع يك برنامه آموزش رايانه اي خاص، مي تواند يكي از هزاران و شايد ده ها هزار پيشنهاد و انتخابي باشد كه هر فراگير، آن را مطابق ميل و توان خويش انتخاب نموده و به كارگيرد و در صورت نياز، به دفعات متوالي به تغيير و ويرايش آن بپردازد.
    تاريخچه به كارگيري رايانه در آموزش زبان هاي خارجي
    قسمت اعظم سابقه به كارگيري رايانه در آموزش زبان،به دهه هاي هشتاد و نود بر مي گردد. اين امر ابتدا به صورت بخشي از برنامه درسي و آموزشي، در برخي دانشگاه ها به كار گرفته شد. در اين برنامه ها، دانشجويان بعد از عبور از مراحل آموزشي توسط آزمون هاي مربوط، كه توسط رايانه ارائه مي شد، مورد ارزشيابي قرار مي گرفتند. در واقع مي توان گفت كه ابتداي كار رايانه، با ارزشيابي توانايي هاي فراگيران آغاز شد و سپس اين توانايي به آموزش تعميم داده شد(هانسون - اسميت: 2001) كه در ابتداي قرن بيستم برنامه هاي چند رسانه اي Multimedia( ) به معناي به كارگيري و استفاده از امكانات مختلف ارتباطي، رسانه اي و رايانه اي،به آموزش زبان پيوست و به مقدار بسيار وسيعي،معايب و كاستي هاي آن را جبران نمود.
    به موازات اين تلاش ها، برنامه ”
CALL “به معناي استفاده از كامپيوتر (رايانه) در آموزش زبان، با تاكيد بر چگونگي استفاده از فناوري رايانه، در جهت تقويت و آموزش زبان به كار گرفته شد. يكي از مسائل مطرح شده در همين دوره كه توسط هيگينز و جونز (1984)، مطرح شد، توجيه اين موضوع اساسي و ضمنا بحث انگيز بود كه آيا انسان مي تواند، غلبه خود را بر رايانه، براي هميشه حفظ كند يا اينكه مغلوب قدرت، عظمت و فن آوري آن خواهد شد. به عبارت روشن تر، آيا كامپيوتر مي توانست جايگزين مناسبي براي معلم با تمامي ويژگي ها و توانايي هاي گردد يا با تغيير نقش به عنوان يك ابزار مطيع، انعطاف پذير و موثر در اختيار كاربر قرار گيرد؟
    به موازات طرح فناوري چند رسانه اي، تغيير در رويكردها و نگرش هاي زباني،نيز زمينه را بيش از پيش براي استفاده هرچه موثرتر از فناوري رايانه اي،در آموزش زبان را فراهم نمود. همان طور كه قبلامطرح شد، تغيير روش هاي تدريس زبان از روش هاي سنتي به سيستم هاي تدريس امروزي، كه در راس آنها روش هاي كاملاارتباطي و نقشي- عملكردي قرار دارند، به كارگيري و توسعه “
CALL ” را، سرعت بخشيد و به عبارتي به كارگيري آن را،توجيه پذير ساخت(هانسون اسميت: 2001)و در كنار آن توسعه و اشاعه فناوري رايانه، در تدريس زبان، از طريق برنامه هاي بسيار متنوع و گسترده آن از يك رويكرد و پشتوانه فكري و عملي بالاي برخوردار شد. بسياري از برنامه ريزان رايانه اي و پردازشگران با طراحي برنامه هاي دقيق، به ايجاد،توسعه و اشاعه برنامه هايي پرداختند كه طي آنها فراگير را به استقلال نسبي در برخي فرايندها هدايت كرده و از سپردن نقش تجويزي و كاملاغالب به كامپيوتر خودداري شده است. به عنوان مثال در برنامه “CALL ” فراگير با استفاده از كليه امكانات و فناوري هاي رايانه اي قادر است تا به موفقيت هاي متفاوت بازسازي شده مورد نياز زبان آموز، دسترسي يافته، ضمن اينكه با ايجاد ارتباط همزمان و عملي اينترنتي به تبادل اطلاعات پرداخته و بدين ترتيب، اولين شرط لازم و ضروري جهت ايجاد زمينه ارتباطي لازم در آموزش و يادگيري زبان، فراهم ميگردد. ايجاد اين زمينه در روش هاي آموزشي سنتي با دشواري هاي بسيار متعددي روبرو بوده و يكي از مهم ترين و آشكارترين دلايل رد و لغو روش هاي مدعي ارتباطي بودن، فراهم نبودن همين زمينه است،كه در واقع ارتباط اينترنتي آن را به سهولت و شايستگي ايجاد نموده است.
    فناوري رايانه و مهارت هاي زباني
    به كارگيري فناوري رايانه اي در فراگيري و تدريس نگارش متون انگليسي از امتيازات مثبت قابل ملاحظه اي، برخوردار بوده است. برنامه “ Word “ در محيط اجرايي “ Windows “ يا هر يك از سيستم هاي عامل ديگر مي تواند امكانات بسيار مفيد و عملي براي كاربر فراهم كند. مي توان مدعي شد كه از دهه هشتاد تا حال حاضر، به كارگيري “ Word “ در تهيه و توليد متن، كاملاجنبه بديهي و قابل توجيه يافته است.
    يكي از كاربري هاي متن نويسي توسط رايانه، ارسال و دريافت نامه و متن توسط پست الكترونيك مي باشد. هاليدي حجم بسيار زيادي از نامه هاي الكترونيك ارسالي توسط دانشجويان را استخراج و آنها را با نامه هاي شخصي، و مكالمات تلفني مقايسه كرد. در توصيف تفاوت ها اظهار مي دارد كه تنوع ساختارهاي زباني و فراواني آنها به مراتب بيشتر و متنوع تر از نامه ها و مكالمات شخصي بوده است. او در عين حال مي افزايد به دليل تكرار بالاي نامه هاي الكترونيك،كاربران به طور ناخودآگاه و بالقوه علاوه بر آشنايي با فرم هاي متفاوت ساختارهاي زباني،به ارتباط و تبادل اطلاعات در محيطي طبيعي مي پردازند.
    از قابليت هاي ارزشمند اين فناوري،غلط يابي نسبي در به كارگيري ساختارها و ديكته لغات مي باشد. هر چند تا حصول برنامه هاي كاملاايده آل، در اين زمينه ها هنوز فاصله ي زيادي مانده است ولي كاربران و فراگيران مي توانند از امكانات فراهم شده به نحو مطلوبي بهره مند شوند. از نكات مثبت در اين امر، احساس استعلامي است كه در فراگير ايجاد شده و تا حدي او را از حضور تحميلي معلم و روش هاي مصوب او، بي نياز مي كند.
    فراهم آوردن زمينه تكرار و تمرين
    فينو كيارو (1973) معتقد است كه زبان آموزي بايستي، الزاما توام با تكرار ساختارها، تشخيص آواها و به كارگيري واژگان باشد. رايانه با برنامه هاي تقريبا هدفمند، به ارائه تمرين هاي لازم در هر سه زمينه پرداختند و برخي از نقطه ضعف ها و كاستي هاي كلاس هاي سنتي و معلم محور را، رفع نموده است. ضمن اينكه اين برنامه از خطاهاي مدرس در زمينه هاي متفاوت مصون بوده و از ارائه يك الگو به دفعات متعدد و بي شمار دچار كسالت و خستگي نمي شود،به نظر مك كارتي (1994) از جمله مهم ترين امتيازات رايانه در اين زمينه: نظم بي نظير، حجم نامحدود مطالب، رتبه بندي و نمره گذاري فعاليتها به صورت نسبتا عيني،و ذخيره فعاليتها مي باشد. در حالي كه همين فعاليت ها در كلاس و به صورت جمعي، باعث كسالت و خستگي جمعي از فراگيران شده و خصوصا در بالغين،توام با نارضايتي بوده است. (ريورز، 1981)
    تقويت مهارت هاي كلامي و گفتاري
    از جمله قابليت هاي فناوري رايانه اي در آموزش زبان، به كارگيري برنامه تشخيص گفتاري است. اين برنامه به فراگير، اين امكان را مي دهد تا گفتارهاي ورودي به رايانه را تحت ارزيابي قرار دهد. هر چند تا كمال يابي و كارايي اين برنامه،فاصله زيادي وجود دارد، مي توان اميدوار بود كه در حال حاضر، استقلال لازم را به فراگير در درك و تشخيص برخي لهجه ها، فشارها و تكيه صداها ارائه كند. اين توانايي براي فراگيران درون گرا و كمرو مفيدتر است، ضمن اينكه استفاده توام از پست صوتي، و تصويري تواما مي تواند در طراحي و فعاليت هاي گفتاري - شنيداري، نقش زيادي اجرا كند. علاوه بر موارد فوق، فراگيران به منظور تقويت قوه شنيداري خويش،از اين امكان برخوردار خواهند شد كه ساعتهاي زيادي را به زبان مقصد گوش كنند و اين توانايي به طور منظم و هدفمند مورد ارزشيابي،قرار گيرد. هرچند عدم وجود تعامل و ارتباط دو جانبه، مي تواند از كاستيهاي اين فناوري محسوب گردد، اما يك سري تلاشهاي جدي در حال انجام است تا شايد در آينده به رفع اين نقص منجر گردد. در گام اول شايد پست صوتي كه امكان ارتباط را با هر نوع مخاطبي فراهم مي سازد، از جمله راه حل هايي است كه در نوع خود كاملابي نظير است.
    تمرين واژگان
    از ديگر قابليت هاي رايانه به كارگيري نرم افزارهاي متفاوت و متنوع، جهت تمرين واژگان زبان مورد آزمايش است. به عنوان مثال نرم افزار Puzzle Maker با اندوخته اي از بازيهاي متفاوت و فعاليت هاي سرگرم كننده گوناگون و با قرار دادن كاربران در گروههاي دو يا سه نفره،به تمرين بر روي واژگان مي پردازند. پردازش برنامه فوق به نحوي انجام شده است كه كاربر بدون آگاهي از جنبه آموزشي فعاليت به آن مي پردازد و به دليل انتخاب هاي بسيار متنوعي كه وجود دارد، ساعتها از آموزش مفيد بهره مند مي شود.
    از ديگر امكانات بسيار موثر و فوق العاده رايانه،استفاده از نرم افزار “واژه هاي همخوان “ است. با كمك اين نرم افزار اعجاب آور، كاربر مي تواند به واژه هاي همخواني كه در زمينه هاي مختلف كاربري دارند، دسترسي يافته و آنها را در راستاي اهداف خويش به كار گيرد. علاوه بر اين نرم افزار مذكور، امكان جستجو در متن دريافت شده توسط رايانه را، هم با كفايت و شايستگي فراهم مي سازد، بدين ترتيب كه رايانه، با به كارگيري نرم افزارهاي
Word يا Cobuild و غيره قادر است، در كوتاه ترين زمان ممكن به بازسازي يك متن پرداخته، به جستجوي واژه هاي معيني پرداخته، آنها را به واژه يا واژه هاي معين ديگري، تغيير دهد و يا حتي آمار دقيق و جالبي از نوع لغات و كلمات به كار گرفته را تعيين و ارائه كند. (سوكو ليك: 2001.)
    آزمون مهارت هاي زباني
    از جمله قابليت هاي اوليه و در عين حال پيشرفته رايانه اي،استفاده از انواع نرم افزار جهت آزمون مهارت هاي زباني در زمينه هايي همچون: سنجش توانايي شنيداري، گفتاري، نوشتاري و خواندن است، ضمن اينكه اجزاي هر يك از اين مهارت ها نظير واژگان و ساختارها نيز مي توانند مورد ارزشيابي قرار گيرند.
    
CBT يا Computerized Based Tests و آزمونهاي TOEFL با امكانات وسيع تر براي آنها فراهم شده است، هم اكنون از رايج ترين نرم افزارهاي سنجش توانايي زباني خصوصا در آزمون هاي استاندارد مي باشد. در همين زمينه “ تست هاي تطبيقي “ يا CAT نيز با شايستگي و كفايت توانسته است به بررسي و ارزشيابي توانايي زباني كاربران، بپردازد.
    از جمله امتيازات اين نوع آزمونها حتي در مرحله تمرين اين امر مي باشد كه محوريت و تمركز در واكنش به سئوالات، به فراگير داده شده است،ضمن اينكه رايانه سعي در هدايت فراگير نيز، دارد. به اين ترتيب كه در مواجهه با هر نوع آزموني، رايانه معايب، كاستي ها و نقطه ضعف هاي هر فعاليت را مشخص كرده و آزمون شونده را به سطح مورد نظر و تمرينات مربوطه هدايت مي كند و اين عمل تا به آنجا ادامه خواهد داشت تا آزمون شونده به سطح مورد نظر دست يابد.(سوكوليك: /2001 ) در حال حاضر كليه مراكز علمي و دانشگاه ها سعي در برگزاري امتحانات ورودي و تعيين سطح توسط به كارگيري رايانه دارند زيرا برگزاري، نمره گذاري و در نهايت نقد و تفسير نتايج حاصل شده به مراتب از آزمون هاي سنتي و با استفاده از “ كاغذ و قلم” سهل تر و سريع تر و معتبرتر است و احتمالامي تواند از خطاهاي انساني مبرا باشد.
    ناتواني هاي رايانه در آموزش زبان
    به موازات فراهم نمودن امكانات بي شمار، و قابل توجه توسط رايانه در شرايط فعلي، ما با كاستي ها و ناتواني هايي در به كارگيري اين فناوري روبرو هستيم، آنچه قابل پيش بيني است، اين امر بديهي است كه با گذشت زمان و انجام مطالعات و تحقيقات كاربردي فراگير، بسياري از اين كاستي ها برطرف و حتي الامكان ارائه توانايي هاي جديدتر و با قابليت بالاتر نيز فراهم گردد. با اين همه در ادامه برخي محدوديت ها و ناتوانايي هاي به كارگيري رايانه در آموزش زبان خارجي مورد بحث و بررسي قرار داده مي شود.
    يكي از روياهاي بشر در مواجهه با زبان هاي گوناگون دستيابي به فناوري ترجمه سريع و آسان و معتبر،توسط كامپيوتر بوده است. در حال حاضر نرم افزارهاي متعددي در اين زمينه در حال تهيه و پيشرفت است، هرچند موفقيت در اين زمينه چشمگير نبوده است و اين برنامه ها از نقصها و كاستي هاي فاحشي برخوردارند. علت بارز اين عدم موفقيت در تشخيص نوع ادبي خاص، اصطلاحات و تعبيرات، ساختارهاي دستوري پيچيده و عوامل متعدد ديگري قرار دارد(سوكوليك: 2001.) دريك ترجمه علمي و معتبر، ترجمه با تركيبي از اطلاعات و آگاهي هاي متفاوت روبرو است. علاوه بر دانش زبان دوم، داشتن اطلاعات جامع و كافي زبان اول نيز ضروري است. لذا در ترجمه ماشيني يا رايانه اي، رايانه با چند فاكتور و مانع روبروست كه غلبه بر آنها به سهولت ممكن نيست. در عين حال ترجمه رايانه اي،از ناتوانايي هاي ذيل نيز، برخوردار است:
    1 - دانش واژگاني محدود، كه مثلاقادر به تشخيص اصطلاحات جديد يا قديم باشد.
    2 - عدم برداشت درست از به كارگيري برخي كلمات كه گاها به معني تاثير مي گذارند، نظير حروف اضافه يا اجزاي قيدي
    3 - ناتواني درك درست مفرد و جمع
    4 - عدم تشخيص ترتيب واژگان
Word order( ) خصوصا در اشكال امري، زيرا اين اشكال با وجود داشتن فرم هاي يكسان از عملكردهاي گوناگون، نظير خواهش كردن، دعوت كردن، امر كردن، راهنمايي كردن، تقاضا كردن و غيره برخوردار است و رايانه قادر به درك و تشخيص اين فرم ها نيست
    5 - عدم تشخيص زمينه فرهنگي، اجتماعي و ادبي متن
    6 - عدم واكنش مناسب در مواجهه با خطاهاي دستوري
    يكي از اساسي ترين اهداف تدريس فراهم نمودن “ باز خورد “ لازم،براي فراگير است. فراگير در مواجهه با هر سئوالي بايد از پاسخ و كمك لازم، برخوردار گردد. برنامه هاي رايانه اي فعلي،فقط خطا و اشتباه را تعيين نموده ولي اولااز بحث و تبادل نظر پيرامون ريشه ي خطا و نوع آن ناتوان است و دوما،در رفع آن خطا كاربر را صرفا با پيشنهاداتي،همراه مي سازد. اين امر بدين معني است كه كاربر بايستي از ابتدا به قوانين دستوري، و واژگاني زبان دوم، احاطه داشته تا بتواند از پيشنهادات ارائه شده توسط رايانه بهره مند شود، و به رفع خطا نايل آيد. ضمن اينكه در شرايطي كاربر با خطا يابي و خطاسازي بي مورد و بي دليل رايانه نيز روبروست. سپس در اين مقوله مي توان به اين نكته اشاره كرد كه رايانه هيچ وقت به تنهايي و قائم به فرد نمي توان نقش يك معلم آگاه و با دانش را ايفا، كند. در رفع دشوارها و محدوديت ها، رايانه قادر به ارائه توضيح و تدريس اضافي و مكمل نيست. راهكارهايي كه به رفع نقطه ضعف ها ختم شود وجود ندارد. در واقع مي توان اذعان نمود كه رايانه در حال حاضر در اين زمينه از قدرت تشخيص و تصميم گيري درست و بجا برخوردار نيست.

منبع روزنامه رسالت                  تاريخ:4-12-87

دفعات بازديد: 3654
تعداد بازديدكنندگان: 3532