بوم
پايه دوازدهم
كلاس هاي چندپايه
معرفي كتاب
همايش ها
مقاله ها
 
 
 
علم و علم‌ورزی در آموزش و پرورش چیست؟

اشاره:

اندیشه‌های نوین در آموزش و پرورش بر آن است كه معلم به مثابه پدید آورنده شرایط آموزشی مناسب برای رشد و یادگیری دانش‌آموزان باشد. اگر معلم توانایی كاملی هم برای این كار داشته باشد، بدون همیاری و روشن‌اندیشی مدیر مدرسه كاری از پیش نخواهد برد. پس، الزامی است برای ایجاد شرایط مساعد برای رشد و یادگیری در دانش‌آموزان، مدیر مدرسه با معلم رابطه آموزشی و پرورشی تنگاتنگی داشته باشد تا با همگامی و همراهی دوسویه زمینه لازم برای فعالیت فراهم آید. نوشته حاضر، كه مربوط به «علم ورزی» (sciencing) است، بر پدیدآوری شرایط علمی كار كردن تأكید می‌ورزد. آنچه به عنوان عملكرد آموزش‌های علم‌ورزی یاد شده است، در حیطه كار مدیر مدرسه است. علم چیست؟ علم، نظامی از كاوشگری و دانش است.

به واقع، علم شامل دو بخش است كه جدایی‌ناپذیرند: كاوش و دانش.

دانش، پاسخ‌هایی است كه در فرایند كاوشگری به سؤالات داده شده است.

علم‌ورزی چیست؟

اگر علم، كاوشگری برای كسب دانش است، پس علم‌ورزی چیست؟ روشن شده است برای كودكان، كاوشگری بیش از دانشی كه از راه كاوشگری حاصل می‌شود، اهمیت دارد. برای كمك به مردم بدین منظور كه دریابند كاوش برای كودكان بیش از اطلاعات حاصل از كاوش مهم است، از اصطلاح علم‌ورزی استفاده می‌شود. علم یك محصول است؛ در حالی كه علم‌ورزی یك كنش است. كودكان بیش از آن كه به واقعیت‌ها نیاز داشته باشند، به علم‌ورزی نیازمندند. این بدان معنا نیست كه درك و فهم جهان از سوی كودكان به كلی مورد مسامحه قرار گیرد. اصل سخن آن است كه فراگیری نحوه یافتن پاسخ، بیش از خود پاسخ ها حایز اهمیت است. به هر روی، كاوش و دانش عضو یك تیم‌اند. آنها را به سادگی نمی‌توان از هم جدا كرد یا نمی‌توان آنها را به طور كامل از یكدیگر جدا كرد. برای تجربه كردن، كودكان نیاز دارند به خلاقیت علمی بپردازند و معلمان باید به درك معنای علم‌ورزی نایل شوند.

معلمان باید به كودكان یاری كنند تا برای یافتن پاسخ سؤالاتشان درباره خود و جهان اطرافشان دست به كاوشگری بزنند. چگونه معلمان می‌توانند به این مقصود برسند؟ سه راه بر ای این كار وجود دارد: علم‌ورزی رسمی، علم‌ورزی غیررسمی و علم‌ورزی اتفاقی. هر كدام از این روش‌ها در ادامه توضیح داده شده‌اند.

اهمیت علم‌ورزی

به چند دلیل علم‌ورزی برای كودكان حایز اهمیت است.

نخست، زمانی كه كودكان به طور فعال به كاوش جهان می‌پردازند، از راه عمل به فراگیری دست می‌یازند كه این خود روش اثرگذاری برای یادگیری آنان است.

دوم آن كه، فعالیت علم‌ورزی به كودكان كمك می‌كند تا مهارت‌های خود را در استفاده از حواس پنجگانه شكل دهند. استفاده از این مهارت‌ها به علم‌ورزی محدود نمی‌شود. مهارت‌های به‌دست آمده در كاربرد حواس می‌تواند در طول زندگی فرد به كار آید. متخصصان آموزش و پرورش از عبارت انتقال یادگیری برای توصیف دانش و مهارت‌هایی كه از موقعیتی حاصل می‌شود و در موقعیت‌های دیگر به كار گرفته می‌شود، بهره می‌گیرند. مهارت‌های علم‌ورزی بسیار حیاتی‌اند، چون مهارت‌های مورد نظر، درجه انتقال‌پذیری بسیار بالایی دارند. مهارت‌های دیدن، لامسه و چشیدن به علم‌ورزی محدود نمی‌شوند، گرچه از مهارت‌های پایه‌ای هستند كه باید آموخته شوند.‌
سوم آن كه، علم‌ورزی برای دانش‌آموزان فرصت می‌آفریند تا قابلیت‌های خلاقانه خود را به كار گیرند. علم‌ورزی به كودك اجازه می‌دهد تا با ایده‌ها و مواد به دست‌ورزی بپردازند، دست‌ورزی مواد و ایده‌ها در محیط آزاد صورت می‌گیرد. چنین محیطی، شرایط عاری از ترس از شكست برای كودكان ایجاد می‌كند.

انواع فعالیت‌های علم‌ورزی

سه نوع تجربه علمی برای كودكان وجود دارد: رسمی، غیررسمی، اتفاقی.

علم‌ورزی رسمی: تجارب یا فعالیت‌های علم‌ورزی رسمی از سوی معلم برای شكل‌دهی یا پدیدآوری مهارت‌های ویژه تدوین می‌شود. فعالیت‌هایی كه معلم در علم‌ورزی رسمی طراحی و تدوین می‌كند در چارچوب استانداردها یا اهداف رسمی نظام آموزش و پرورش صورت می‌گیرد. این فعالیت‌ها معطوف به مقاصد خاصی‌اند. برای مثال، شكل‌دهی مهارت‌های حركتی، ایجاد مهارت مشاهده و...

علم‌ورزی غیررسمی: بر خلاف علم‌ورزی رسمی، علم‌ورزی غیررسمی نیازی به دخالت معلم ندارد، یا نیاز اندكی به آن دارد. كودكان در فعالیت علم‌ورزی غیررسمی، آزادانه كار می‌كنند، با سرعت خاص خود پیش می‌روند. كودكان در فعالیت به صورت غیررسمی، فعالیت‌هایی را كه به آنها علاقه دارند انتخاب می‌كنند. علم‌ورزی غیررسمی در محیط‌های سازمان‌یافته‌ای چون آزمایشگاه‌ها و محیط‌های فضای باز قابل تجربه است. علم‌ورزی غیررسمی این امكان را به كودكان می‌دهد تا به صورت خود انگیخته به كنجكاوی بپردازند، مسئله حل كنند و دست به كاوش بزنند.

علم‌ورزی اتفاقی: علم‌ورزی اتفاقی برنامه‌ریزی‌شده نیست. نه معلم و نه كودكان هیچ یك پدیدآیی موقعیت علم‌ورزی اتفاقی را نمی‌توانند پیش‌بینی كنند. فقط پس از پدیدآیی شرایط است كه می‌توان برای بهره‌گیری از آن برنامه ریخت. یك شهر یا روستا امكان دارد در اثر توفان شدید تخریب شود. شاخه‌های درختان قطع شوند یا درختان از ریشه كنده شوند و... باران شدیدی امكان دارد ببارد و خیابان‌ها از آب انباشته شوند. ممكن است رعد و برق هول‌انگیزی اتفاق افتد. در این شرایط و شرایط مشابهی از این دست است كه علم‌ورزی اتفاقی می‌تواند شكل بگیرد. كودكان می‌توانند پس از فروكش توفان به مطالعه و بررسی ریشه درختان بپردازند و به حلقه‌هایی كه نشان‌دهنده رشد درختان است نگاه كنند. معلم نمی‌تواند چنین تجربه ای را طرح كند. ولی، معلم خوب می‌تواند از این فرصت پیش آمده‌، برای جستجوگری و كاوشگری كودكان بهره بگیرد.

منبع: روزنامه شاپرك

 

دفعات بازديد: 2349
تعداد بازديدكنندگان: 2305