مقاله ها
 
 
 
سیستم حضور و غیاب;
فیش حقوق
دلایل وجود اغلاط در کتاب‌ها/ ماجرای رسم‌الخط کتب درسی

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري با اشاره به دلايل وجود اغلاط در کتب درسي دانش‌آموزان، گفت: سال گذشته در حدود 6 هزار صفحه کتاب درسي تأليف شد که اغلاط آن کمتر از 4 مورد بود.

خبرگزاری فارس: دلایل وجود اغلاط در کتاب‌ها/ ماجرای رسم‌الخط کتب درسی/ اجرای ضعیف سیستم آموزشی 3-3-6

به گزارش خبرنگار آموزش و پرورش خبرگزاري فارس، تأليف کتب درسي 13 ميليون دانش‌آموز از حساسيت و اهميت خاصي برخوردار است و هر اشتباهي در تدوين محتوا و تصاوير آن، پيامدهاي زيادي به دنبال دارد؛ در نتيجه مخاطبان اصلي آن يعني دانش‌آموزان، والدين و کارشناسان تعليم و تربيت، بر روي هر نقص و خطايي در کتب درسي واکنش نشان مي‌دهند.

براي آشنايي با دلايل خطاهاي شکل گرفته در کتب درسي در سال تحصيلي جاري، با محمود اماني طهراني مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري به گفت‌وگو نشستيم که ماحصل آن از نظرتان مي‌گذرد.

اماني طهراني اظهار داشت: مواردي رخ داده و در فضاي مجازي نيز منتشر شده است که چند نوع است؛ يکي ذکر نام شاعري بود که شعر متعلق به او نبود که اين شعر در کتاب فارسي پايه يازدهم و در بخش تمرين‌ها بود.

وي ادامه داد: به نظر مي‌رسد در بخش تمرين‌ها، مؤلفان نسبت به بخش اصلي کتاب دقت و وسواس کمتري داشتند و به دليل اينکه يک بيت بود، به يک مراجعه اينترنتي در خصوص نام شاعر کفايت کرده بودند و اين منبع اينترنتي نيز اشتباه نوشته بود که براي سال تحصيلي آينده اصلاح خواهد شد.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري اضافه کرد: دو مورد ديگر نيز در فضاي مجازي منعکس شده بود؛ براي نمونه اشعاري که براي حافظ بود اما نام سعدي براي آن نوشته شده بود و بر عکس آن؛ البته همه اينها درست نبود و همان اسمي که در کتاب آمده بود، صحيح بود.

اماني طهراني يادآور شد: يکي دو مورد ديگر وجود داشت؛ براي نمونه اشعاري که ‌آمده بود در برخي نسخه‌هاي کتاب «مثنوي» وجود دارد و در برخي نسخ وجود ندارد؛ به هر حال، به اين معنا نيست که خللي در آن وجود داشته است.

وي ابراز داشت: در کتاب پايه يازدهم، 64 معلم اين موضوع را ديده بودند، اما شايد کسي آن حساسيت لازم را نداشته تا به خود کتاب سهراب سپهري مراجعه کند.

*نامي از بابل به عنوان مرکز استان مازندران در کتاب جغرافي برده نشده است

محمود اماني طهراني در خصوص «کتاب جغرافياي پايه دهم و درج نام اشتباه مرکز استان مازندران»، اظهار داشت: در نقشه‌اي که مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است، اساساً در آنجا نوشته نشده است که بابل مرکز استان مازندران است، بلکه ناهمواري‌هاي زاگرس مورد توجه بوده است و در اطراف آن نقطه‌هاي شهري در نقشه نوشته شده است که اين در بخش راهنماي نقشه ذکر شده و مطلقاً در نقشه، از بابل به عنوان مرکز استان مازندران نام برده نشده است.

وي ادامه داد: مخاطبان به راهنماي نقشه توجه نکردند و فکر مي‌کنند اشتباه صورت گرفته است، اما بايد توجه کرد که نامي از بابل به عنوان مرکز استان برده نشده و نقاط شهري در آن ذکر شده است.

*هدف مؤلف کتاب جغرافي پايه دهم نشان دادن ناهمواري و نقاط شهري بوده است

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري در خصوص «دلايل اتفاق ياد شده در کتاب درسي»، گفت: نقشه‌ها به طور کامل از سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح براي دفتر تأليف کتب درسي تهيه مي‌شود؛ در نتيجه ده‌ها لايه جمع مي‌شود تا نقشه به وجود آيد و ما خواسته‌ايم ناهمواري و نقاط شهري در نقشه باقي بماند؛ ضمن اينکه در هفته گذشته با سازمان ياد شده مکاتباتي داشتيم تا دلايل آنها را نيز بدانيم.

اماني طهراني يادآور شد: بنده حدس مي‌زنم تعداد نقطه‌هاي شهري در نقشه اصلي زياد بوده است و براي اينکه نقشه خلوت شود و ناهمواري‌هاي زاگرس خود را به خوبي نشان دهد، تعدادي از نقاط را کم کرده‌اند و برخي نيز حذف شده باشد؛ در نتيجه نقطه تمرکز اين نبوده است که به همه مراکز استان‌ها و شهرها توجه شده و پوشش داده شود، بلکه منظور از نقطه تمرکز، ناهمواري‌هاي زاگرس بوده است. 

*جرياني سطحي‌نگر روي محتواي کتب درسي متمرکز شده است

وي تصريح کرد: اين نوع نگاه‌هاي موشکافانه با ذره‌بين خاص و سوگيرانه در هر موضوعي مي‌تواند به کشف چيزهايي بينجامد که در کل وقتي مشاهده مي‌کنيم، يک نوع جريان سطحي‌نگر به وجود مي‌آورند که به محتوا، نقشه‌ها و روي تک کلمه‌هاي کتاب‌ها تمرکز مي‌شود. 

*تأليف 20 هزار صفحه کتاب درسي

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري با اشاره به حجم زياد تأليف محتواي کتاب درسي، گفت: در دوره ابتدايي بيش از 40 عنوان کتاب تأليف مي‌شود؛ ضمن اينکه در دوره متوسطه اول نيز همين تعداد و در دوره متوسطه دوم نيز دو برابر اين کتاب‌ها تأليف مي‌شود و تعداد صفحات تأليفي بيش از 20 هزار صفحه است که در هر صفحه عناصر متني، تصويري و محتوايي وجود دارد که در کل صدها هزار قطعه متني و تصويري در کتاب‌ها وجود دارد.

*استاندارد تأليف کتاب درسي در سطح بالايي قرار دارد

اماني طهراني اضافه کرد: در مجموع اگر نگاه کنيم، ايرادهايي که استخراج شده و انعکاس يافته است از هر نوع کار ديگري داراي استاندارد بهتري بوده است؛ البته مي‌پذيريم خطاي علمي در کتاب درسي غيرقابل قبول است و کاستي‌هاي خود را نمي‌توانيم ببخشيم.

وي بيان داشت: اگر کاستي وجود دارد و ديده نشده باشد و مخاطبان تذکر دهند آن را اصلاح مي‌کنيم؛ البته مقداري فضاي مجازي به اين موضوع دامن زده و بلافاصله آن را انعکاس مي‌دهد و فکر مي‌کنند اين موضوع خيلي اهميت دارد.

* عده‌اي اشتباهات در کتب درسي را دستاويزي قرار مي‌دهند

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري با تأکيد بر اينکه چنين اشتباهاتي را نمي‌پذيريم، گفت: به طور جدي دنبال رفع اين موضوع هستيم؛ در عين حال استاندارد کلي کار در سطح پايين نيست؛ البته بايد گفت برخي افراد براي اينکه ديده شوند متأسفانه به نوعي اين طور اتفاقاتي که در کشور ما مي‌افتد را دستاويزي قرار مي‌دهند.

اماني طهراني با بيان اينکه به حاشيه‌ها اهميت نداده و وظيفه خود را انجام مي‌دهيم، عنوان کرد: تمام فرايندهاي اصلي در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي رعايت مي‌شود و هر کتاب قبل از چاپ ابتدا خبر آن براي 64 مدرس در سطح بالا ارسال مي‌شود و بعد از آماده‌سازي نيز چندين بار بازبيني مي‌شود. پس از انتشار اولين نسخه کتاب، اجراي آزمايشي تلقي مي‌شود و اشکالات آن در همان سال اول انتشار برطرف مي‌شود.

*تأليف 6 هزار صفحه کتاب در سال گذشته

وي تأکيد کرد: تمام کارشناسان تلاش مي‌کنند تا اتفاق نامناسبي در کتاب‌هاي درسي رخ ندهد؛ ضمن اينکه فقط در سال گذشته در حدود 6 هزار صفحه کتاب درسي که در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي تأليف شد، در مجموع اغلاط آن کمتر از 4 مورد بود که به ما منعکس شد و بايد بگويم پاره‌اي از مطالبي که به کتاب درسي نسبت داده مي‌شود، مربوط به کتاب درسي نيست. 

*انعکاس مطلبي خلاف واقع در رسانه ملي

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري با اشاره به مصاديقي از اشتباهات در کتاب درسي، خاطرنشان کرد: براي نمونه در يک صفحه کتاب رياضي عددي که مربوط به فاصله دو نقطه بود به اشتباه به جاي 587 هزار متر به 587 هزار کيلومتر نوشته شده بود و وقتي به آن کتاب مراجعه مي‌کنيم، مي‌بينيم اين اشتباه مربوط به کتاب درسي نبوده، بلکه مربوط به کتاب کمک درسي يکي از ناشران بوده است، اما اين موضوع در رسانه ملي منعکس مي‌شود، بدون اينکه صحت داشته باشد.

اماني طهراني با اشاره به حساسيت‌هاي زياد جامعه نسبت به محتواي کتاب درسي افزود: يکي از افراد سخنران مشهور کشور در سخنراني اظهار داشت که در کتاب رياضي دوره دبستان بي‌بندوباري ترويج مي‌شود اما اين طور نبوده بلکه اين مربوط به کتاب غيردرسي بوده است.

وي در خصوص «حذف بخشي از اذان در يکي از کتاب‌ها»، گفت: اين موضوع مربوط به يک جزوه داخلي بوده، اما اين طور انعکاس يافت که اين اشتباه در کتاب درسي رخ داده است. 

*رسم الخط کتب درسي براساس قاعده فرهنگستان زبان فارسي است

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري در خصوص نگارش برخي واژگان در کتاب‌ها گفت: يک قاعده رسم‌الخط در کتاب‌هاي درسي داريم که اين قاعده‌اي است که توسط فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي ابلاغ شده و ما آن را کاملاً رعايت مي‌کنيم.

وي افزود: اگر در مواردي در دستورالعمل فرهنگستان، دو املايي نوشتن مجاز باشد اين دو املايي مي‌‌تواند در کتاب درسي به کار گرفته شود؛ چرا که دستورالعمل فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي در برخي موارد دو حالت را مجاز مي‌شمارد و در اين موارد، در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي هم مي‌تواند هر دو رعايت شود.

اماني طهراني بيان داشت: اگر در جايي کلمه‌اي «يک املايي» باشد که مصوب فرهنگستان است و چه يک املايي که در واقع اجازه ويژه متن‌هاي آموزشي در دوره ابتدايي مربوط به سازمان پژوهش داشته باشد، بايد در همه جا يکسان بوده و اگر مورد خاصي در اين خصوص باشد، به هر حال از چشم ويراستاران خارج شده که اين موارد را بلافاصله پس از گزارش، تصحيح مي‌کنيم.

اماني طهراني خاطرنشان کرد: تصورم بر اين است در کتاب‌هايي که از انتشار آنها چند سالي مي‌گذرد، چنين مواردي وجود ندارد و اگر وجود داشته باشد، از انعکاس آن استقبال مي‌کنيم.

* دو املايي نوشتن کلمات در کتب درسي مطابق نظر فرهنگستان زبان فارسي است

وي در خصوص اينکه «دستورالعمل فرهنگستان مبني بر چند املايي بودن برخي واژگان براي دانش‌آموزان قابل فهم نيست و نوعي دوگانگي در آموزش ايجاد مي‌کند»، گفت: به هر حال فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي مرجع تصميم‌‌گيري براي مسائل مربوط به زبان فارسي است و اگر فرهنگستان در مواردي به دلايلي تشخيص دهد «دو املايي» کلمه‌اي درست است، مرجع و نظر فرهنگستان مورد تأييد است.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري ابراز داشت: درسي داريم که در آن دانش‌آموزان با دو املايي مواجه مي‌شوند که به صورت داستان بيان شده است.

*دو شکل نوشتن کلمات توسط دانش‌آموزان ايرادي ندارد

اماني طهراني در خصوص اينکه «آيا اجباري از جهت دو شکل بودن املاي کلمات براي دانش‌آموزان وجود دارد»، گفت: نه اجباري نيست؛ فرهنگستان در واقع به هر دو شکل اين موضوع صحه گذاشته است؛ ضمن اينکه در زبان انگليسي نيز چنين موضوعي وجود دارد و واژگان دو املايي، آن چنان پررنگ نيستند.

وي تأکيد کرد: مشکل و مسأله ما واژگان دو املايي نيست؛ بلکه مشکل آنجايي است که دو املايي وجود ندارد و به دو گونه عمل کنيم و اگر چنين چيزي باشد، قطعاً بلافاصله آن را اصلاح مي‌کنيم؛ البته ممکن است در اين خصوص از ديد مؤلفان و ويراستاران خارج شده باشد، اما معمول کار اين است که معلمان مي‌توانند اين موضوع را به سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي منعکس کنند.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري يادآور شد: تصورم اين است که چنين مشکلاتي که بيان مي‌شود، شايد در سال‌هاي گذشته در کتب وجود داشت، اما الان چندان در کتب درسي وجود ندارد؛ ضمن اينکه تقريباً فکر مي‌کنم چنين مواردي در کتاب‌هاي دوره ابتدايي وجود نداشته باشد؛ چرا که اين کتاب‌ها مورد توجه بيشتر مؤلفان و والدين قرار مي‌گيرد.

اماني طهراني اضافه کرد: در دوره متوسطه به دليل اينکه متن‌هاي کتاب‌ها بيشتر است، ممکن است وسواس کمتري در اين خصوص وجود داشته باشد، اما مهم اين است که دستورالعمل روشن براي اين کار وجود دارد؛ يعني محل اعمال سليقه نيست و البته ممکن است خطايي صورت گيرد، اما دقيقاً بر اساس دستورالعمل فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي عمل مي‌کنيم.

وي در خصوص «کتاب‌هاي جديدالتأليف»، افزود: تأليف کتب پايه دوازدهم آغاز شده است و اميدواريم کتاب‌ها زودتر از سال قبل ‌آماده شود و سعي مي‌کنيم با گسترده‌ترين شکل در همه مراحل معلمان را در جريان توليد کتاب قرار دهيم.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري ادامه داد: اولين کار اين است که رئوس محتوايي کتاب را بارگذاري مي‌کنيم و دبيران مي‌توانند آن را مشاهده کنند و پس از آن، متن اوليه کتاب‌ها بارگذاري مي‌شود و اصل بر اين است که فاصله مراحل توليد تا اطلاع‌رساني به معلمان را به حداقل برسانيم و از ايجاد فضايي که مي‌تواند نگراني برخي افراد را ايجاد کند، جلوگيري کنيم.

*تعجيل در تغيير نظام آموزشي به آموزش لطمه زد

اماني طهراني در خصوص «زمان بازنگري کتاب‌هاي درسي»، تصريح کرد: پس از اينکه پايه دوازدهم را به پايان رسانديم، بايد اجراي کامل برنامه درسي را آغاز کنيم؛ البته مي‌دانيم در اجراي نظام آموزشي 3-3-6 تعجيل صورت گرفته و اين به کار آموزش لطمه زده است.

وي در توضيح اين ادعا، خاطرنشان کرد: هنگامي که نظام آموزشي 3-3-6 برنامه‌ريزي شد، طراحي اين گونه بود که در دوره ابتدايي يک پايه اضافه شده و اين دوره 6 ساله شده است. در پس اين موضوع اين فکر وجود داشت که محتوايي که دانش‌آ‌موزان در 5 سال مي‌خوانند را در پايان 6 سال به آن برسند.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري در تشريح اين موضوع، افزود: آنچه در پايه پنجم است به پايه ششم، پايه چهارم به پايه پنجم و محتواي پايه سوم به پايه چهارم برود و به پايه اول و دوم يک سال اضافه شود و اين يک سالي که در پايه اول اضافه مي‌شود، «سه ساله اول» را به وجود مي‌آورد.

اماني طهراني بيان داشت: اتفاقي که قرار بود بيفتد، اين بود که يک دوره سه ساله ملايم همراه با احساس موفقيت، يکپارچگي در مواد آموزشي، تقدم خواندن بر نوشتن، توزيع  نوشتن به جاي يک سال در دو سال، و يک دوره کم تنش و دوره‌اي که در آن مهارت‌هاي پايه يادگيري اتفاق مي‌افتد، شکل گيرد.

وي افزود: در اين شرايط فرصتي پيدا شود تا دانش‌آموزان دو زبانه خود را بازيابي کنند و خانواده‌ها نيز احساس کنند که چه دوره سه ساله ملايم و لذت‌بخشي ايجاد شده است، اما متأسفانه در سال 90، وزير وقت آموزش و پرورش ناگهان تصميم مي‌گيرد دانش‌آموزان پايه پنجمي را سال بعد به پايه ششم بياورد؛ در نتيجه اين دانش‌آموزان که تا پايان پايه پنجم را خوانده‌ بودند، بايد محتواي جديدي را مي‌خواندند.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري با طرح اين پرسش که در اين شرايط محتواي جديد از کجا بايد وارد مي‌شد، گفت: بايد اين محتوا از دوره متوسطه اول مي‌آمد؛ در نتيجه دوره متوسطه اول به جاي سبک شدن سنگين شد؛ ضمن اينکه با مشکلات ديگري نيز مواجه بوديم؛ براي نمونه معلم پايه ششم را بايد از کجا بياوريم در نتيجه مجبور شدند معلم اين پايه را از پايه‌هاي دوره متوسطه اول بياورند.

اماني طهراني اضافه کرد: معلم دوره اول متوسطه، معلم درسي است نه معلم کلاسي؛ براي نمونه معلم زبان يا معلم ديني فقط توانايي تدريس درس مربوط به خود را دارند و تجربه تدريس همه دروس را ندارند؛ حال چطور مي‌تواند با تسلط لازم دوره ابتدايي را تدريس کند. 

وي گفت: در اين مسير هم دوره محتواي ابتدايي را با تصميم عجولانه سنگين کرديم و هم معلم نامناسبي را براي آن تحميل کرديم؛ در نتيجه سبب شد هر نقطه‌اي در مدرسه که قابليت کلاس را داشت به کلاس تبديل کنيم و تمام انرژي تحولي سيستم صرف اين کار شد. 

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري يادآور شد: در حالي بود که اين کار با آن طراحي 3-3-6 فاصله داشت؛ چرا که در آن طراحي، يک سال به پايه‌هاي اول و دوم اضافه مي‌کرد و اگر ‌آن اجرا مي‌شد، وقتي به خانواده‌ها مي‌گفتيم تحول يعني چه؟ آنها پاسخ مي‌دادند دوره سه ساله اول يک شکل ديگري شده و خيلي خوب است و دانش‌آموزان از آن لذت مي‌برند.

اماني طهراني بيان داشت: اين اتفاق آن زمان نيفتاد و عده‌اي فکر مي‌کردند اگر در 3-3-6 همين عدد 6 بيايد کفايت مي‌کند؛ در حالي که اين عدد معجزه نمي‌کند بلکه مفهوم و ايده پشت آن مهم است، اما به هر حال اين تصميم يک تنش ايجاد کرد.

وي تصريح کرد: سازمان پژوهش و آموزش برنامه‌ريزي سعي کرد تا اين کار را خوب انجام دهد و در حال حاضر که به پايه دوازدهم رسيده‌ايم، مي‌انديشيم که دوباره برگرديم و برنامه سه ساله اول را توليد کنيم و به نظرم اين فرآيند 2 تا 3 سال طول کشد.

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري افزود: سه ساله اول ابتدايي بر اساس برنامه درسي حوزه‌هاي تقويتي - يادگيري، انتظار عملکردي که در پايان اين سه سال دانش‌آموزان بايد به آن برسند و ايجاد و طراحي فرصت‌هاي يادگيري است که اهداف را محقق کند و انتظار عملکردي ما اين است تا دانش‌آموزان در حوزه‌هاي مختلف به انتظارات موردنظر برسند. 

اماني طهراني يادآور شد: به دنبال اين هستيم که ادعا کنيم که تازه به برنامه درسي عمل مي‌شود؛ ضمن اينکه مي‌دانيم سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي در اين سال‌ها عبارتي که به کار مي‌برد، همسوسازي با برنامه درسي ملي است نه اجراي برنامه درسي ملي؛ يعني پاره‌اي از مهمترين نکات را به کار مي‌گرفتيم. 

*تغيير سيستم آموزشي توان و انرژي نظام آموزشي را گرفت

وي تأکيد کرد: متأسفم از اينکه در اين تصميمي که گرفته شد، به نوعي توان و انرژي کل نظام آموزشي را گرفتند و خستگي ايجاد کرده و بايد تلاش زيادي کنيم تا اميد و انگيزه براي افراد ايجاد شود.

*بازنگري در کتب درسي تا سال 1400 انجام مي‌شود

مديرکل دفتر تأليف کتب ابتدايي و متوسطه نظري در پاسخ به اين پرسش که «از چه زماني اين بازنگري در کتب درسي آغاز مي‌شود؟»، تصريح کرد: به دليل اينکه مي‌خواهيم کاري با پختگي لازم انجام گيرد و تازه در نقطه شروع کار شوراي برنامه‌ريزي و توليد آن هستيم؛ در نتيجه لازم است کمي جلو برويم و نوع توليد‌ها تعريف شود، اما تصورم اين است که حدود سال 1400 اين کار انجام شود. 

اماني طهراني در خصوص «ورود محتواي جديد در کتب درسي»، افزود: در کل دوره دوم متوسطه 6 درس جديد داشتيم که تعدادي در سال‌هاي قبل تأليف کرديم و براي سال بعد نيز کتاب «مديريت خانواده و سبک زندگي» و کتاب «سلامت و بهداشت» کتب جديدي هستند که توليد مي‌شوند.

بازگشت به ليست اخبار