مقاله ها
 
 
 
كتاب تفكر و سوادرسانه اي، فرصتي شجاعانه براي پرهيز از رسانه‌گريزي

ایمان خدابنده بایگی"کارشناس ارشد مدیریت رسانه، عضو بنیاد ملی نخبگان و مدرس سواد رسانه‌ای"

در نگاه اول به کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» بایستی این مطلب را در نظر گرفت که این کتاب بایستی با عدم وجود کتابی با موضوع سواد رسانه‌ای در آموزش ‌و پرورش مقایسه شود نه با یک کتاب جامع، کامل و بدون اشکال که در نظام آموزش‌وپرورش ما (به‌ویژه در حوزۀ علوم انسانی) اگر نایاب نباشد، بسیار کمیاب است. همچنین بایستی این مطلب در نظر گرفته شود که انتشار کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» اولین گام برای آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس است و اولین گام به بهترین نتیجه ممکن نخواهد رسید، بلکه شروعی است که می‌تواند روند بهبود مستمری را تا رسیدن به نتیجۀ ایده‌آل بپیماید.

کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» به‌صورت کلی می‌تواند از 2 منظر موردبررسی قرار بگیرد که باوجود به هم‌پیوستگی و ارتباط متقابل از یکدیگر مجزا می‌باشند:

  • بررسی و تحلیل کتاب به‌صورت مجزا و تنها به‌عنوان یک کتاب
  • بررسی و تحلیل کتاب به‌عنوان یک راهکار برای آموزش و گسترش سواد رسانه‌ای در کشور
1. تصور بسیاری از جمله نگارندۀ متن از کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» پیش از مشاهده، این بود که قرار است یک کتاب به‌شدت ضد امپریالیستی، ضد رسانه و رسانه هراس باشد؛ به‌ویژه به این دلیل که سواد رسانه‌ای قرار است از دریچۀ نگاه سطحی‌نگر برخی از مدیران دولتی بگذرد، اما کتاب شاکلۀ علمی و منطقی خود را حفظ کرده است که این امر مهم‌ترین نقطۀ قوت کتاب است. بدیهی است اگر «کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای» که اولین تجربۀ گستردۀ آموزش سواد رسانه‌ای در کشور است به کتابی با ویژگی‌های متصور نگارنده تبدیل می‌گشت، اولین گام برای گسترش وسیع سواد رسانه‌ای به بزرگ‌ترین تهدید علیه سواد رسانه‌ای و عاملی برای طرد این مفهوم تبدیل می‌شد.

2. اضافه شدن کتابی با موضوع سواد رسانه‌ای به کتب آموزش‌وپرورش یک فرصت بی‌نظیر برای گسترش سواد رسانه‌ای به‌صورت مستقیم از طریق آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس و به‌صورت غیرمستقیم از طریق تکیه و تأکید بر آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس برای گسترش آن در دیگر حوزه‌ها فراهم می‌آورد. به زبان ساده آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس این امکان را برای تمامی دغدغه‌مندان سواد رسانه‌ای فراهم می‌آورد تا با تکیه و تأکید بر آن اهمیت سواد رسانه‌ای را به همگان بقبولانند و بتوانند سواد رسانه‌ای را بیش‌ازپیش در دیگر حوزه‌ها گسترش دهند.

3. به نظر می‌رسد که برای آموزش کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» حتی اگر بخش بسیار کوچکی از مدارس به صرافت تربیت دبیر برای آموزش این کتاب بیفتند، آنگاه یک تحول بزرگ در گسترش سواد رسانه‌ای پدید می‌آید و تعداد آموزش دیدگان کارگاه‌های آموزش سواد رسانه‌ای و در نتیجۀ آن کمیت و کیفیت کارگاه‌های آموزش سواد رسانه‌ای رشد قابل‌توجهی خواهند یافت. بدیهی است این دو پدیده برای این رشتۀ علمی مفید فایده خواهند بود.

4. اصرار کتاب به فعالیت‌های نشاط‌آور مانند مشاهدۀ فیلم و همچنین رویکرد طنازانۀ کتاب به‌صورت اعم و وجود بخشی به نام لطیفه‌های رسانه‌ای به‌صورت اخص که در یک واژه سرگرم آموزی یا edutainment  می‌باشد، به پذیرش کتاب که از دریچۀ نگاه بسیاری از دانش‌آموزان در نگاه اول یک‌بار اضافی است بسیار کمک می‌کند. این پدیده به نظر حاصل از درک نویسندگان و طراحان کتاب از رویکردهای نوین آموزشی و همچنین شناخت آنان از دانش‌آموزان امروز است.

5. استفاده کتاب از تصاویر و مطالب جدید (به‌عنوان‌مثال عکس فینال جام ملت‌های اروپا که در چندماهۀ اخیر روی‌داده است)، حس به‌روز بودن و کاربردی بودن کتاب را به دانش‌آموزان منتقل می‌کند. این پدیده زمانی بیشتر جلب‌توجه می‌کند که کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» را با برخی دیگر از کتب آموزش‌وپرورش (که به‌عنوان‌مثال هنوز در مثال‌های خود سیب را کیلویی 50 ریال می‌داند) مقایسه شود.

6. جمله‌ای که از مقام معظم رهبری در ابتدای کتاب درج‌شده است، بسیار مناسب است. این جمله یک نگاه مثبت را نسبت به رسانه منتقل می‌کند. انتخاب جمله‌ای از ایشان در تاریخ (11/2/84) و درج تاریخ جمله (در صورت تعمدی بودن) اقدام هوشمندانه‌ای است، زیرا توجه ایشان به رسانه‌های نوین را در بیش از 10 سال پیش تصویر یک رهبر آگاه و پیشرو را از ایشان را در ذهن مخاطب ترسیم می‌کند.

7. استفاده از تصویر در کتاب به‌صورت نسبی مطلوب است اما ازآنجایی‌که کتاب «تفکر و سواد رسانه‌ای» حسب ظاهر محصول اجماع نظر متخصصین سواد رسانه‌ای است که به‌صورت اعم متخصص رسانه هم می‌باشند، انتظار می‌رود اهمیت تصویر را در آموزش بیشتر از متخصصین سایر رشته‌ها درک کنند.

8. در برخی از بخش‌های کتاب کمبود تصویر به چشم می‌خورد که برابر با حجیم شدن متن کتاب، کسل‌کننده شدن کتاب و حرکت کتاب از کتابی برای یادگیری یک مهارت عملی برای بلندمدت به یک کتاب حفظی برای کوتاه‌مدت می‌شود.

9. در راستای درگیر کردن بیشتر مخاطبان که اکثریت آنان نوجوانان هستند (به‌جز تعداد محدودی از دانش آموزان دورۀ شبانه)، طراحان کتاب می‌توانستند از تصاویر و لوگوهایی آشنایی مانند اینستاگرام و تلگرام استفاده کنند. این پدیده موجب روزآمدی کتاب، باورپذیری، جذابیت و همچنین درگیر کردن بیشتر دانش آموزان با کتاب می‌شود. البته می‌توان حدس زد دست طراحان در این زمینه چندان باز نیست و محدودیت‌هایی وجود دارد.

10. در فصول مختلف کتاب نوعی چنددستی به چشم می‌خورد و واضح است که فصول مختلف توسط افراد متفاوتی طراحی‌شده است. این چنددستی آن‌قدر وسیع است که روشن می‌سازد تعامل چندانی میان نویسندگان فصول مختلف کتاب نبوده است و یا اگر تعامل بوده به توافق ختم نشده است و هر کدام از آن‌ها در نهایت مسیر خود را پیموده‌اند.

در مجموع کتاب اقدام شجاعانه‌ای است که پایبندی آن به منابع علمی سواد رسانه‌ای، تناسب نسبی آن با قشر نوجوان که قرار است کتاب به آن‌ها در مدارس به‌صورت اجباری آموزش داده شود و همچنین عدم حرکت به رسانه گریزی و رسانه هراسی که سهم مهلک برای آموزش سواد رسانه‌ای در کشور است و موجب طرد آن به‌ویژه توسط نسل جوان می‌شود، از مهم‌ترین مزیت‌های کتاب است.

 
بازگشت به ليست اخبار